Ongelijkheid, een pijnlijke realiteit

Glad ijs, glad ijs… Ik weet het, dit onderwerp is beladen. Niet alleen in Peru, maar overal ter wereld. Het roept emoties op die ik ken – ook van mezelf – en ik weet dat ik bevooroordeelde opmerkingen riskeer en defensieve reacties kan oproepen met deze blog. Maar er niet over schrijven, klopt ook niet.

Ongelijkheid, in economisch en sociaal opzicht, is iets van alle landen en van alle generaties. Een oplossing is er nog niet voor gevonden en ik vraag me af of die bestaat of kan bestaan. Als beloningsdeskundige ben ik ook geen voorstander van volledige nivellering. Ingewikkelder werk waarbij grotere belangen op het spel staan, verdient een hoger salaris (mits het werk goed wordt uitgevoerd). Een zekere mate van ongelijkheid is acceptabel wat mij betreft. Althans, als die niet leidt tot uitbuiting, armoede, uitzichtloze situaties. En daar zit de angel waarmee ik worstel. En niet voor het eerst. In Tanzania worstelde ik ermee en in Israël idem al was het daar op een andere manier een moeilijk en gevoelig onderwerp.

Ik weet het, wij zijn een bevoorrecht gezin. Het zou onzinnig zijn dat te ontkennen. We hebben financiële zekerheid, verkeren in goede gezondheid, zijn gelukkig en leiden een avontuurlijk leven. Onze kinderen bezoeken een uitstekende school en leiden een onbezorgd leven, al moeten ze daarbij ontzettend flexibel zijn en hebben ze te veel ervaring met afscheid nemen. Maar we hebben het goed en dat geldt voor veel van de mensen waarmee we omgaan hier in Lima. Maar al hebben we het goed, onze welvaart stelt niets voor in vergelijking tot die van de mensen die hier in San Isidro bij ons in de buurt wonen. Hoe ik dat weet? Leet ik het zo zeggen: het is erg zichtbaar. De grote, dure auto’s in de straten bijvoorbeeld. Auto’s die altijd glanzen en schoon zijn. Ieder vogelpoepje wordt direct weggeveegd door de chauffeur die de auto koestert als een misschien ietwat verwend kind.  Aan de manier waarop de señora’s zich kleden, of het nu een doordeweekse ochtend is of ’s avonds wanneer ze uitgaan. Perfecte combinaties met bijpassende (hooggehakte) schoenen en tasjes. ’s Ochtends op school, we hebben het dan over 7.30 uur, zien ze er al uit alsof ze naar een feestje moeten. Hun kinderen dragen hun rugzak niet zelf, dat doet de empleada die achter moeder en kinderen aanloopt. Overigens nog een wonder dat deze vrouwen zich op school laten zien. Velen laten dan helemaal over aan empleada en chauffeur.

Ik weet het, het hebben van één of meer empleada’s is een luxe die rust geeft in het huishouden en in het gezinsleven. In een land waar de vloeren dagelijks moeten worden gedweild vanwege het stof dat door iedere kier binnendringt, is het in huis hebben van iemand die dat voor je doet wel bijna een noodzaak. In dit huis wel althans. Het is prachtig en ruim en dus ben ik dolgelukkig met Katya. Katya is ook gelukkig met haar werk. Ze verdient geld, ze voelt zich onafhankelijker van haar man en ze kan zo bijdragen aan de hoge kosten van het onderwijs voor hun twee kinderen.

Wat Katya me niet heel duidelijk had verteld toen ze solliciteerde, was hoe lang de reisafstand zou zijn van haar huis naar ons huis. Ze had het over 1,5 uur van Lurin naar San Isidro en wuifde mijn bezorgde vraag of dat niet te veel was luchtig weg. Om me heen werd me verzekerd dat dat heel normaal is in Lima. Oké. Ik legde me erbij neer. Ik zou haar een meer dan marktconform salaris bieden plus pensioenopbouw en een ziektekostenverzekering en we zouden realistische werktijden afspreken.

Toen de laatste stuiptrekkingen van de overstromingen volledig waren weggeëbd en alle wegen weer goed begaanbaar waren, begon Katya te laat te komen. Niet een paar minuten, niet een half uur, maar soms wel anderhalf tot twee uur. Naarmate mijn Spaans beter werd, kon ik beter gesprekken met haar voeren en zo kwam ik erachter dat ze niet langer in Lurin woonde, maar in Chosica. Op een slechte dag is het drie uur reizen van Chosica naar San Isidro. Goede dagen zijn er eigenlijk nooit. Katya’s vader woont in Lurin en tijdens de overstromingen woonde ze met haar gezin bij hem. Toen alles weer normaal was, gingen ze terug naar Chosica. Vandaar. We her-evalueerden de werktijden, kortten haar dagen in (met behoud van salaris) en nu is het prima te doen. Vindt zij.

Maar ze reist dus zes uur per dag om bij mij te werken. Wat neer zou komen op dagelijks heen en weer tussen Maastricht en Den Haag. Goed, het is haar keuze. Klopt. Maar in hoeverre ben je vrij in je keuzes als je arm bent? Als er geen sociaal economisch vangnet is voor de armen? Als wonen in de buurt van je werk niet kan omdat dat onbetaalbaar is. En de banen in jouw buurt zijn nog meer onderbetaald dan in de rijke buurten. Hoeveel vrijheid heb je dan echt?

In onze buurt werken veel empleada’s. Meestal werken er twee of zelfs drie voor één gezin. Ze lossen elkaar af zodat er van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds iemand is om voor het gezin en het huishouden te zorgen. Ook in de weekends vaak. Zelfs op moederdag zag ik empleada’s die ongetwijfeld zelf ook moeder zijn, hand in hand lopen met de dreumesjes van andere moeders.

Laat me voorop stellen: ik wil niet oordelen. Ieders situatie is anders, ik heb geen idee hoe andere gezinnen functioneren. En ik bevind me hier in een heel andere cultuur waar dingen nu eenmaal anders geregeld zijn dan in Nederland. Buitenschoolse opvang is er niet en status heeft hier een heel ander gezicht. En status is hier belangrijk. En toch heb ik het er moeilijk mee. Ja, ik heb ook een empleada. Maar ik denk dat ik goed met haar omga. Ik geef om haar. We praten over onze kinderen, over onze zorgen. Ik luister evengoed naar die van haar als zij naar die van mij. Tot haar schrik strijk ik in het weekend alles wat er ligt zodat er niet op maandag een enorme berg op haar wacht. En we doen natuurlijk zelf de afwas als ze er niet is. Ik doe zelf boodschappen en ik kook en ik stuur Katya voor de files naar huis zodat haar reistijd niet nóg verder oploopt. Maar ik weet dat ik hierin weliswaar niet de enige ben, maar wel tot een minderheid behoor. Termen als moderne slavernij heb ik meer dan eens horen gebruiken in gesprekken over de manier waarop de Peruaanse elite omgaat met huispersoneel.

Ik wil niet generaliseren en wil niemand voor het hoofd stoten met deze blog en ja, ik heb zelf ook een empleada. Maar toch. Ik blijf maar denken, kan het niet anders? Want er zit vrij weinig beweging in de maatschappelijke klassen in Peru. Hier geldt meer dan in Nederland (waar het ook een issue is) dat als je voor een dubbeltje geboren wordt, je geen kwartje zult worden. Het publiek onderwijs is hier dermate slecht dat als je niet kunt betalen voor een privé school, je het in feite wel kunt vergeten. De dochter van een empleada is daarbij vaak zelf ook een toekomstige empleada. De kansen liggen niet voor het oprapen.

En of dat erg is? Benjamin zei laatst toen we vanaf een Inca ruïne naar een minder rijke buurt keken: van hier gezien zijn zij heel arm en ben ik erg verdrietig voor hen. Maar als ik daar geboren was, had ik misschien niet beter geweten.

Als ik ’s ochtends de empleada’s de (dure ras-) honden van hun bazen zie uitlaten, hen later in de supermarkt tegenkom waar ze boodschappen doen voor hun señora, ze stoepen zie vegen, kinderen naar de schoolbus zie brengen om kwart voor zeven in de ochtend, dan merk ik dat het wringt in mijn hart. En wat ik echt verschrikkelijk vind, is het aanzicht van de empleada’s die de kinderen waar ze voor zorgen, toejuichen tijdens hun optreden op het schoolpodium. Geen vader, geen moeder, alleen een empleada. En eigenlijk is dat pas echt armoede. Emotionele armoede.

2 comments

  1. Mooi geschreven. In Zuid-Afrika is de situatie al niet veel anders. Het ingewikkeld, complex en soms ook verdrietig. Maar we proberen te doen wat we kunnen. Wat ik ook soms het meest schrijnend vind zijn de kinderen die volledig opgevoed worden door een nanny, ouders die ontbreken bij belangrijke schoolsituaties, of gewoonweg opgehaald worden door 1 van je ouders.. Deze situatie in heel veel landen kent veel verliezers, maar een oplossing daarvoor. .ik zou het ook niet weren

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s